het zuiderspoor    enschede

36

PROJECT

ZUIDERSPOOR

Spoorrails Stroinkslanden

Inleiding.

Zoals bekend heeft Enschede een geschiedenis die nauw verbonden is met die van de textielindustrie. De stad heeft feitelijk haar groei en huidige positie daaraan te danken. Veel mensen zijn zich van die ontstaansgeschiedenis nauwelijks nog bewust en naarmate de tijd voortschrijdt zal die kennis verder naar de achtergrond verdwijnen.

Enschede is vanwege die textielindustrie zeer afhankelijk geweest van verbindingen om verzekerd te zijn van aanvoer van de benodigde grondstoffen. In alle windrichtingen liepen spoorlijnen om de industrie draaiende te houden. Enschede was de stad die (buiten de havensteden) het grootste aantal spooraansluitingen (raccordementen) had.

Die spooraansluitingen waren belangrijk, omdat de goederen daarmee zonder overladen (dus zonder extra kosten) tot op het terrein van de textielfabrieken en handelaren kon worden gebracht. Het spoor kon zich zo beter handhaven in de concurrentie met de† vrachtauto.

In de beleving van de inwoners was het spoor in Enschede zeer aanwezig. Hoeveel overwegen waren er wel niet? Overal lagen sporen en ze waren onlosmakelijk verbonden met Enschede als textielstad. Gelukkig begint het textielverleden steeds meer in positieve zin een plaats te krijgen. Veel spoorverbindingen† zijn in de 2e helft van de 20e eeuw na de ineenstorting van die textielindustrie min of meer overbodig geworden en opgebroken.

Die voormalige spoorlijnen zijn een onlosmakelijk† deel van de geschiedenis van onze stad. Ook langs het huidige stadsdeel Stroinkslanden heeft richting Alstatte-Ahaus vanaf 1903 een spoorverbinding gefunctioneerd waarover een groot deel van de benodigde kolen vanuit Duitsland werden aangevoerd.† Dit Zuiderspoor is nauwelijks meer terug te vinden. Ook in andere steden zie je dat er behoefte is aan fysiek zichtbaar maken een stukje verleden. In Breda wilde de buurt het oude industriespoor graag terug, waarvan vorig jaar in de Speelhuislaan een stuk is gereconstrueerd.

 

Project-idee.

Vanuit de Stichting Historische SociŽteit Enschede-Lonneker (SHSEL) is, voort bordurend op de prachtige schildering op schuttingen op de hoek Hanterlanden-Buursestraat, het idee geopperd een stukje spoorlijn fysiek zichtbaar te maken.

Daaraan gekoppeld kan dan door middel van informatieborden en/of QR reader een deel van de geschiedenis van Enschede worden verteld. Dit idee is besproken met de stadsdeelorganisatie en ook in concept met het Bewoners Team Stroinkslanden en de Werkgroep Wijkbudget Stroinkslanden. Die contacten gaven aan dat het idee op zichzelf als zeer interessant wordt gezien en dat men een definitieve projectaanvraag graag ter bespreking voorgelegd wil hebben.

Een klein groepje heeft zich hierover gebogen en het idee verder uitgewerkt. Omdat het idee de wijkgrenzen overstijgt,

is de beoordeling nu in handen van de Commissie Initiatiefkracht van de Gemeente Enschede.

 

Project 1: Buurserstraat - Kokkelmanlanden

Ter hoogte van de doorgang door de geluidswal bij de Kokkelmanlanden staan in de groenstrook achter de wal nog overblijfselen van de voormalige spoorlijn die precies onder wal gelopen heeft. Op de 2 zijmuren van deze doorgang zou aan de ene kant een locomotief en aan de andere kant een wagon geschilderd kunnen worden in combinatie met, dwars op de rijrichting van het fietspad, 2 spoorstaven ingeslepen in het fietspad. (zie foto)

 

Project 2: Buurserstraat - Hanterlanden

Ter hoogte van de Hanterlanden is een schuttingschildering, aangebracht. Het is feitelijk de aanleiding van het hele idee en is dan ook onderdeel van het project. Hier zal het toegangspad verbeterd worden en komt er een infomatiebord.

 

Project 3: Buurserstraat - Vijver

In de vijver nabij de toegangsweg naar Dragonheart met het† toeristische informatiepunt waar diverse wandelwegen bij elkaar komen, zal een kunstwerk verrijzen dat bestaat uit een stuk spoor van zoín 24 meter lang. Het wordt op palen in het water geplaatst, tussen het eiland en de walkant waar het vuurwerkmonumentje staat. Dit laatste valt zo veel beter op. De spoorstaven met dwarsliggers worden exact op de plek en hoogte van het voormalige Zuiderspoor aangebracht. Ook vindt men hier informatiepanelen/borden met QR reader.

De benodigde spoormaterialen worden door de stichting Museum Buurtspoorweg geleverd. De Historische SociŽteit zal de informatieborden verzorgen samen met Bert Kollenhof, die initiatiefnemer van de schilderingen op de schutting was.

Bert Kollenhof en Albert Platvoet (als inhoudelijk deskundige rond het spoordossier) zullen samen met leden van het bestuur van de SHSEL een werkgroepje vormen die de realisatie begeleid.

Er is al contact geweest met medewerkers van de gemeente over de bijdrage die dit project kan bieden aan het versterken van de toeristisch-recreatieve infrastructuur van Enschede. Het bekende Rondje van Enschede voor fietsers en wandelaars loopt vlak langs deze plek en dit interessante stuk geschiedenis zou dat initiatief verder kunnen versterken. Een picknicktafel op de kruising van wandelroutes is al aanwezig. Van het Stadsdeel Zuid verwachten wij medewerking in de vorm van advies en verlenen van vergunning en hand en spandiensten om dit idee in de groenstrook vorm te geven.

 

 

St. Historische SociŽteit Enschede Lonneker

Dick Buursink (voorzitter)

 

 

PROJECT

ZUIDERSPOOR

Spoorrails Stroinkslanden

Situatie

Cultuurhistorische waardenkaart, met het tracť van de voormalige spoorlijnverbinding Enschede-Ahaus

Locatie

Vijver

Buurserstraat, Enschede

Locatie

Kokkelmanlanden

Zuiderspoor: voormalig

trace halte Eschmarke

Locatie

Hanterlanden

2

1

3

1: Buurserstraat / Kokkelmanlanden

Wandschilderingen

Je fietst straks als het ware

dwars door de trein

Tekstvak: dijkdoorgang Kokkelmanlanden

Spoorwegovergang Buurserstraat 1963

(foto Roef Ankersmit)

rail inslijpen

lente 4,90 mtr.

(afst = 4,95 mtr.)

weer vullen met grijze beton-

klinkers

 

Tekstvak: 450cm
Tekstvak: frezen
Tekstvak: 260 en 240 cm
Tekstvak: 110cm

betonwand

Tekstvak: 1570cm

fietspad

inf.bord

Tekstvak: grijze betonklinkers

3

2: Buurserstraat / Hanterlanden

Hanterlanden

aan te leggen

bestrating

 

Tekstvak: N
Tekstvak: Z

wandschilderingen

Holskotte-

landen 1

te plaatsen

hekje

Infobord

Tekstvak: fietspad

Locatie herplaatsing spoorrails

Situatie en maten (GoogleMaps)

3: Buurserstraat / Vijver

Tekstvak: 260cm
Tekstvak: 240cm

Geschilderd door:

Sonna Krom

1

1

2

2

3

3

Tekstvak: Tekstvak: Buurserstraat
Tekstvak: Z
Tekstvak: Buurserstraat

plateau

met bord

fietspad

infobord

eiland

visvijver

spoorails (ca 24 mtr).

groenstrook

Voorbeeld (standaard MBS)

VOORMALIGE

HALTE

maten in mm

ESCHMARKE

1700

260

40

2100

2050

120

40

10

80

200

Bestaand talud

zandopvulling

tegelbestrating

3 mtr

Perron met bord

Railmaten in mm

 

H ††† = hoogte ††††††† 135

B ††† = voet ††††††††††† 120

K ††† = kop †††††††††††† ††70

W = lijf †††††††††††††††† ††10

 

BELVAL 1948 IX NP42

 

260

Tekstvak: 75Tekstvak: 75Tekstvak: 4 dwarsligger per 3 meter

dwarsligger

heipaal (18x) zwart

dwarsligger

rail

Tekstvak: 1430
Tekstvak: 1570
Tekstvak: vijverbodem
Tekstvak: vijver

U-profiel 80 x 50 zwart

ter voorkoming van

losraken van dwarsliggers

Tekstvak: Tekstvak: grijze betonklinkers